سؤزلوک

آرقاپان (آري قاپان)- گؤي, ساري رنگلي, قارقادان کيچيک بير قوشدور.

ال قوشو- (فا.باز) شيکار قوشو, شيکار ائتمک اوچون تربيت اوْلونار. ماکو طرفينده چوْخ اوْلاردي.

اوجو بينيق- اوزون آداما دئييلير. اصلينده «عوج بن عنق» آدلي چوْخ اوزون آدامين آدي ايميش.

اود (عود) – چالقي آلتي.

بولاما- آغيزي پيشيريب معمولي سود ايله قاتارلار. چوْخ لذّت‌لي اوْلار.

پالانلي قجير- لاشخور

پَخله‌ن- فيلامينگوْ, حوا‏صيل. بير نؤو اوجا قيچلي قوشدور. اتي حلالدير.

پؤهره‌بال- يازين گوللو وا‏ختي‌نين بالي.

چالاغان- کرکس, آليجي قوشدور.

دوْلاخ- (فا. مچ پيچ) بالديرا دوْلانيلان ناوا‏ر (نوا‏ر), معمولن عسگرلر بالدير‌لارينا دوْلايارلار.

ساققا قوشو- پئليکان, مرغ سقّا (ميياندابدا قوتان دئييلير) اتي حلالدير. بو قوشون آلت ديمديگي‌نين آلتيندا بير کيسه‌سي وا‏ر. دئيه‌رلر اوْ کيسه‌ني سو ايله‌ دوْلدوروب, داغ- داشلارداکي يالاقلارا (چوخورلارا) تؤکر. اوْ بيري قوشلار گليب ايچرلر. اوْدورکي اوْنا ساققا قوشو دئييلير.

سيرکه- بيت توْخومو.(فا. رشک).

قجير- عوْقاب

قزاييل- توت قوشو, سيغيرچين. دسته ايله اوچالار. توت وا‏ختي اوزوم وا‏ختي باغلارا توکولرلر.

قيروْو- شبنم.

کالاسود- ايلک سود آغيز (آغوز), بونو اوچ گونه‌دک حئيوا‏ن بالاسينا وئرسن ناخوْشلار.

کَلَنتي- اوزون دسته‌لي يئکه اوْراق. آياق اوسته دوردوق حالدا ايشلتمک اوْلار. تيرپان, تيرپينتي. و مالاغان دا دئييلير.

گئجه قيروْوي (اوْلماق)-  شبکور اوْلماق «آ» ويتاميني‌نين يئترسيزليييندن اوْلار.

لئپيک- کؤهنه, ايشدن دوشموش باشماق.

وئس (وئرست)- روسجا دان آلينميشدير. ۱۰۶۷ مئتر (بير کيلومئتردن ۶۷ مئتر آرتيق) مسافت اؤلچوسودور.

زامان اؤلچو لري:

هفته‌گون‌لري

هفته‌نين بيري                   = شبنه

هفته‌نين ايکي‌سي                        =يکشنبه

بني‌اوميه                          = دوشنبه (يزيد بو گونده خلافته اوْتورموشدور).

ده‌وير (دؤور)                       = سه‌شنبه

چرشنبه (يامچي بازاري)     = چهارشنبه

بازار                                 = پنجشنبه

جومه                               = جمعه

توضيح‌لر- سه‌شنبه گون‌لري مکتب‌لرده درس وئريلمه‌ييب, گئچه‌ن هفته‌دن اوْخونان درس دؤوره اوْلوندوغونا گؤره بو گون آدي «ده‌وير» قالميشدير.

پنجشنبه گونون کهريزيئکه‌ن‌ده (چايلاقدا) بازار تشکيل تاپديغي اوچون بو گونون آدي بازار قاليب دير.

هفته‌لي پول:

يئکه‌ن‌ده نوزوللو پولو هفته حئسابي وئر‌ه‌رلر اوْ دورکي بو پولا «هفته‌لي پول» بعضن‌ده «ايجاره‌لي پول» دئييله‌ر.

بو زامان ( آيري يئرلرده‌ ده) بير هفته سککيز گون ساييلار و ايکي هفته۱۵ گون, اوْلار. چونکي مثلن بو شنبه‌دن اوْ شنبه‌يه‌قده‌ر ايکي شنبه مؤوجود اوْلور. ايکي هفته‌ده ايسه اوچ شنبه مؤوجوددور و ۱۵گون اوْلار.

لوغت‌لر و ايضاحلار

سيل سوپور:

۱- سيليب, سوپورمک (مصدر).

۲- سيليب, سوپورمک امر ائتمک (فعل امر).

۳- نا امن‌ليک و موحاريبه کيمي حاديثه‌لري پيش‌بيني‌ليک ائده‌رک خالقين دوکانلاردا تؤکولوب بعضي شئي‌لري (مثلن ارزاقي)  آلاراق دوکانلاري سيل‌سوپور ائتمه‌لري.

۴- بير ائوين يا دوکانين اوْغرولار طرفيندن هر نه‌يي وا‏ر آپاريليب, سيل سوپور ائديلمه‌سي.

۵- سيل سوپور دسته لري:

صفوي شاهي بيرينجي شاه طهماسب, عوْثمانلي حؤکمراني سولطان سليمان قانوني ايله موعاصير ايدي. سولطان سليمان ياووز «چالديران» داعوا‏سيندا شاه اسماعيله ظفر تاپديقدان سوْنرا تبريزه وا‏ريد اوْلدو. شاه اسماعيلين جاوا‏ن چاغيندا دونيادان گئتمه‌سي, اوْ شيکستين قيصاصيني آلماغا فورصت وئرمه‌دي. شاه اسماعيل ۹۳۰- هيجري قمري‌ده سرابدا اؤلدو و اوْنون جنازه‌سي اردبيله آپاريليب بؤيوک باباسي شيخ صفي‌نين مزاري يانيندا توْپراغا تاپشيريلدي.

شاه طهماسب ۱۱ ياشيندا ايکن تخته اوْتوردو. بو شاهين زمانيندا سولطان سليمان قانوني دفعه‌لرله آذربايجانا گيردي (حتا بير دفعه سلطانيه‌يه‌دک گلدي). عوْثمانلي‌لار هر وا‏خت ايراده ائتسه‌ايديلر آذربايجانا گيريب و چيخارديلار. کيمسه اوْنلارين قاباقلاريني آلمازدي. حتّا بير دفعه عوْثمانلي‌لار ۱۸ ايل بير باشا آذربايجاندا قالديلار. شاه طهماسب اؤزو تذکيره شاه طهماسب آدلي اثرينده ائعتيراف ائديرکي, هر زامان سولطان سليمان قانوني ايله اوزبه‌اوز اوْلماقدان بوْيون قاچيراردي, اوْ هر طرفه گئتسه‌ايدي شاه طهماسب يوْلونو اييب, اوْندان اوزاقلاشار و هئچ زمان اوْنونلا داعوا‏يا حاضير اوْلمازدي.

لاکين عوْثمانلي‌لارين آذربايجاندان گؤز يوموب و اورادا دايمي قالماماقلاري اوچون چاره‌ني آذربايجاني وييران ائتمه‌ده گورموشدو. آذربايجان بير قرنه ياخين صفوي حوکومتي طرفيندن عمدي اوْلاراق خرابه‌يه چئوريلدي, تارلالار, اوْتلاقلار اوْدلانيليردي بئله کي, شاه عباس تبريزه گلنده حتّا بير ساليم ائو اوْنون ايقامتي اوچون تاپيلماديغينا گؤره شهرين اوْرتاسيندا چادير قورماغا مجبور اوْلدولار. شاه طهماسيبين حؤکمي ايله تبريز ايله عوْثمانلي آراسيندا اوْلان اراضي‌لرده, کندلرين هاميسي خرابلانيب, کندلي‌لر زوْرايله ايرانين ايچري سمتينه کؤچورولوردو, بو ايشه راضي اوْلمايانلار اؤلدورولور, وا‏ر- يوْخلاري تالانيردي. اوْتاقلار و اکينه‌جک‌لر ايسه اوْد وورلوب, يانديريليردي. بو زامان آذربايجان گئنيش بير خرابه‌يه و اوْتسوز- علف سيز بير بيابانا چئوريلميشدي.

اوزون ايللر داوا‏م ائده‌ن بو ايشلري يئرينه يئتيرمک اوچون شاهين امري ايله قوْشون مهندس‌لريندن «سيل سوپور» آدلي خوصوصي دسته‌لر دوزلديلميشدي. بو آددا بير تورک تايفاسي‌دا وا‏ردير.

قيرخالار:

مرندين غربينده خوي جاده‌سي کناريندا قيرخلار آدلي بير معروف کند وا‏ردير, بو کند يا ايندکي شهرجيک‌ده چوْخ قديم‌دن امنيه (ژاندارما) پوستو وا‏ردير و اطراف کندلرده دوشن وا‏قيعه‌لره و مونازيعه‌‌لره اوْرادان مأمور گؤندريلر.

بو کندين موقابيلينده آچيق بير يئرده بير زامان (بلکه ايندي‌ده) ۴۰ اييده آغاجي وا‏رايدي (بير ريوا‏يته گؤره ايکي قيرخ آغاجلي باغچاجيق وا‏رايدي). افسانه‌‌لر دئييرکي بير زامان ۴۰ اينچه (اينجه) قيز سئيرانا چيخديقلاري زامان ۴۰ حرامي (اوْغرو, يوْل کسن) اوْنلارا راست گليب, اوْنلارا هوجوم گتيرمک ايسته‌ييرلر. قيزلار اؤزلريني خطرده گؤردوکده, آللاها يالوا‏راراق اؤزلري‌نين آغاجا دؤنمه‌لريني ايسته‌ييرلر. دوعالاري قبول اوْلور و اوْ ۴۰ قيز ۴۰ دنه اييده آغاجينا تبديل اوْلورلار. ايکينجي ريوا‏يته گؤره اوْ ۴۰ حرامي‌لر ده اوْنلاردان بير آزفاصيله‌ده اييده آغاجينا دؤنوب قاليرلار. ايندي‌کي اوْ ايکي, قيرخ اييده آغاجلاري هامان قيزلار ايله حرامي‌لرديلر. اوْ زاماندان بو يئرين آدينا «قيرخلار» دئييلميشدير.