یئکن ده یاشیان اوشاقلاریندا ،بوتون دونیا اوشاقلارینا تای اوز دونیاسی و اوز ادبیاتی وار.

آنالار وخان ننه لر ، یئکنده اولان اوشاقلاری ، بویوک بیر ادبیات دونیاسی ایله تانیش ائدیب و اونلاری دیرلی سوزلر،ناغیللار،تاپماجالار، نازلامالار و قیسا شعیر لر له تانیش ائدیب و بئله لیکله ائله گوز آچاندان تورک ادبیاتین بو گنجلره اورگدیب و اونلاری گلجک نسیللرین اللرینه چاتدیریللار.

اوشاق بیرینجی گون دونیایا گوز آچاندا هئچ نه بیلمیر. او هر بیر باخیشیندا یئنی بیرشی لرگورور و گورونتولریندن

هئچ ده تعجب‌لنمیر و اونلاری دونیانین بیر پارچاسی کیمی آنلیور.

اوشاق. ناغیللاری ، قیسا شعیرلری ، ائشیدرکن ناغیللارا ایچریدن سئوینج گورسدیب واوزونی اوناغیل لاردا اولانلارین بیری دوشونوب و ناغیللاردان آلینان بو سونوچی ( نتیجه­نی) درین بیر حیس ایله  قبول ائدیر و بو سونوچ سون گونه­جن اوشاغین آنلامیندا یئر آلیر و اونون دوشونجه یینده  قالیر و بو دوشونجه لر ،یاشایشین گلجک  گونلرینه اونا یول گورسدیرواونون نه جور  یاشاماغینی ایزلندییر.

اوشاق ادبیات دونیاسییندا اولان سوزلره باخاندا ،آتا و آنالارین کئچمیش چاغلاردا اوشاقلاردونیاسینا اولان درین دوشونجه لری گورسنیر.اوشاقلار دونیایا گوز آچاندان سونرا اویرنمه یی باشلیلاروبیر آزدان سونرا اوز دوشونجه لرین دیله گتریب و دیل آچیل لار. دیل آچمالاری بیر هیجا و ایکی هیجایلا اولور.( ده – به – سو – ده ده – جیز- قاقا و ...)

ائله اونا گوره ده " آتالار"و"آنالار" بوآنلاملا، قیسا سوزلرله وقیسا قوشماجالارلا، اوشاقلارین اوز دیللریله اونلارلا دانیشماق ایسته ییب لر.وهیجالاری آز اولان بیر قیسا کلمه لردن باشلییب و آستا آستا هیجالاری چوخالدییب لار. هردن اوشاقلارین دوشونجه سینه  گوره شعیرلرین و سوزلرین قایداسینی  پوزوب واونلاری کلاسیک  حالینان چیخاردیبلارائله کی داها مصراع لاریندا ،هیجا سایلاری وقافیه و ردیف قایدالاری ایزلنمییب.

بنؤوشه (3 هیجا)

بنده دوشه (4هیجا)

بیزدن سیزه کیم دوشه؟ (7هیجا)

********        *******

هر بیر اوشاق، بو قوشماجانی دینله­دیکده اونو تکرار ائتمک ایسته­ییر چونکی بو بالاجا اوشاق اویونی اوشاغین روحونا اویغوندور، اونون مصراعلاری ایکی، اوچ و دؤرد هیجا‌لی سؤزلردن یارانیب. بو اویونادا اولان هیجالار(3-4-7)

بورا بیر قوش قوندو

بو گؤردی (3هیجالی)

بو توتدی(3هیجالی)

بو بیشیردی (4هیجالی)

بو یئدی (3هیجالی)

جیققی‌لییا قالمادی،جیققی‌لییا قالمادی. (7هیجالی)

هیجا‌لاردان ساوایی اوشاقلارین موسیقی لی بیر ریتم اولان سوزلرله ادب وئریب و اونلارین باخیشلارین یاخشی بیر آیتیم لره چالیشدیریردیلار. بو پارچایا بیر باخسازگوره جک  سیزکی " اوغورلوقی" اوشاقلارا پیس تانیدیرماقی و هابئله "بویوک تانرینی" باش اوسته گورماق ایچون ائله بیر سوزدن ایفاده لنیب لر کی موسیقی ریتمی اوندا اولماغینا گوره اوشاقلار دا او سوزلره علاقه گورسدیللر.

بو دئدی: گلین گئدک اوغورلوغا

بو دئدی: هانی اوجا نردیوان؟

بو دئدی: مندن اوجا نردیوان؟

بو دئدی: آللاها باخین، گئتمیین(بودئدی آللهیزدان قورخمورسوز)

بو دئدی: خالام قیزین آلین منه (بو دئدی آلله بیزیم نییمیزدی)

تاپدییین بونون باشینا،

تاپدییین بونون باشینا.

ایینه – ایینه اویونی

بیرآیری اویوندااوشاقلار اللرینی یئره قویوب وبیرینین کی آدینا "ماللا" دیوللر اویونی باشلیور و هربیر سوزو دینده بارماقین قویور یئرده کی اللرین بیرینینن اوستونه. اوبیری سوزو دیینده بارماقین وورور اوبیر الین اوستونه. اویونون سون سوزو ن دئینده  (قورتول ) ماللانین بارماقی هانسی الین اوستونده اولسا او اوشاق او-الینی چکیب و او الی (قورتولور)  

ایینه-ایینه     اوجی دویمه

بربرینجی       شام آغاجی

شاتیر کئچر    قوز آغاجی

قوتورکئچی

هاپبان          هوپبان

یاریل          ییرتیل

سو ایچ        قورتول.

ماللا یئنی دن سوزو قالان الدن باشلیورو آخیرا قالان الین ساحیبی اویونی اودوزوب و قالیر. او قالان اوشاق دیزلریله اللرین یئره قویوب و یوخاری باخمامالیدور (سیجده شکلینده) و اوبیری اوشاقلار اللرین اونون بئلی اوسته قویوللار. ماللا اوشاقدان سوروشور

-          اللر اوسته کیمین الی؟

او اوشاقدا اوردا اولان ال ساحیبلرینین بیرینین آدینی دیور.

-          حسنین الی.

حسنین الی اولموش اولورسا قورتولار- اوشاقلار اللرین گوتوروب و ماللا بوسوزلری دیینده او اوشاغین بئلینه تاپدیوللار.

تاپبادی ها تاپبادی(یئکان ایصطلاحی = تاپمادی)

قولاقلاری یاپبادی

     شمشخان بیر آت آلیبدی

    اوستونده مات قالیبدی

    توکولون گلین قارقالار

   آناسی باشین چولقالار

قه قو   قه قو ( ماللا بونی دئینده اواوشاقلارین هامیسی او آشاغیدا قالان اوشاغی "قه قو" دئیه دئیه قیدیقلاماغا باشلیوللار. ایله کی ماللا دئدی " بسدی" اویون قورتاریر و یئنی دن باشلانیر....

آنالارلای لاسی

ائله ایندی ده آنامیزین اوگوزل لای لای چالان حزین سسی، دادلی نازلاما سوزلری ، قولاغیمیزدا قالیب دی

  لای لای دئديم، جان دئديم،

يوخودان اويان دئديم.

سن يوخودان دورونجا

جانيمي قوربان دئديم. 

لای لای بئشيگيم لای لای،

ائويم-ائشيگيم لای لای.

سن گئت شيرين يوخويا

چکيم کئشيگيم لای لای.

نازلامالار

هردن ده آنالار اوز بالجا اوشاقلارین نازلاما سوزلریله نازلییب و اونلارین بویون اوخشاردیلار

قیز اوشاقلار ایچون بیر نازلاما دئیردیلر:

جیقیلی قیز دوچای قوی

ئمیزی(ائویمیزی) سوپورناهار قوی

جیقیلی قیزیم بیر قطیره

گئده بولاخدان سوگئتیره

توکه باباسینین اللرینه

باباسی سه په تئللرینه

ایکی طرفلی دانیشق سوزلری

اوشاق فولکلورو و اوشاق ادبیاتیندا ایکی طرفلی دانیشیق اؤزونه مخصوص یئر آلیر، بو ایسه اوشاغین دقتین اؤزونه چکن عامللردن بیریدیر:

پیس- پیسلی خالا هاردان گلیسن؟

-گیلاندان.

- هانی به شله­ن؟

-آلدیلار.

-نیه وئریردین؟

ووردولار.

سن ده وورایدین.

اولار ایکی­ایدی، من بیر ایدیم

اولار ووردوقجا من کیریدیم.

ها بئله‌دیر:

-عموغلو!

-بلی.

- بیزیم تویوق سیزده‌دیر؟

-بلی.

- کیشه‌له گلسین.

-گلمیر  آخی.

-سال تندیره.

-یانمیر  آخی.

-وور قیچی سینسین.

-سینمیر  آخی.

بیر آیری " قارقیماق" سوزونده بیر قیسا ناغیلدا"گورچینی " اوشاقلارین ذهنینده بیر قوش تانیدیریلار کِی اونی ووران قارقینمالیدی و بئله لیکله اونی اوشاقلارین وورماغیندان ساخلیوللار.

بو قیسا شعیرده خوروزون قانی گورچین اولور و اونی ووران خانین اوغلودی کی " لاختا لاختا قان قوسماغیلا قارقی لانیر"

آ تئشتی-تئشتی-تئشتی

ووردو گیلانی گئشدی (یئکان دانیشیغیندا = کئچدی)

ایکی خوروز ساواشدی

بیری قانا بولشدی

قان گئتدی چایا دوشدی

چایدان گؤیرچین اوشدی ("اوچدی"=اوچدو)

گؤیرچین آلاپاختا

یوواسی قلبی-تاختا

اونو ووران خان اوغلو

قان قوسسون لاختا-لاختا.

یازانی: نعمت اله جعفری/ مرند/یئکان کهریز

ایکینجی بولومی بوتئزلیکده گوزلیون